* Nova estación con petroglifos en Cervantes

A principios de novembro, os do Colectivo Patrimonio dos Ancares documentamos outro grupo de petroglifos no concello de Cervantes. Foi no coñecido como monte Penas dos Campuzos, a 1.225 metros de altitude, pertencente á aldea de Moreira, na parroquia de Donís.

En dúas rochas graníticas horizontais localizamos un círculo con coviña central (quizais teña algún círculo máis pero non se distingue debido á erosión) e un semicírculo do que parte un apéndice ou liña, cazoletas e dúas gravuras que parecen representar as PEGADAS DUNS ANIMAIS UNGULADOS. Son estas últimas insculturas as que máis nos chaman a atención xa que na provincia de Lugo, que nós saibamos, non se leva descuberto ningún petroglifo destas caracteristicas. Non resulta doado saber o significado destas pegadas, quizais vencelladas a representacións naturalistas duns mamíferos que se apoiaban e camiñaban co extremo dos dedos revestidos duns pezuños. 


Canto aos círculos e círculos concéntricos téñense interpretado como representacións do sol, ofrendas votivas, etc. que terían un significado simbólico-relixioso. A principios do pasado mes de agosto xa documentamos outra combinación de tres círculos concéntricos con coviña central no Monte Galegos, situado a 350 metros de distancia deste das Penas dos Campuzos.

 

Neste mesmo conxunto aprécianse máis gravados que resultan difíciles de ver por estar moi erosionados. Temos pensado achegarnos ata alí unha noite e, por medio de luz artificial indirecta, saber de que motivos se trata.  

Dende o ano 2013, os do Colectivo Patrimonio dos Ancares levamos localizadas, con esta, 21 estacións con petroglifos (18 en Cervantes, 1 en Baralla, 1 en Navia de Suarna, e 1 nas Nogais). Onde se produce unha maior concentración é nos montes situados entre as aldeas de Moreira e Poso (Cervantes) onde nun radio inferior a 1,5 quilómetros levamos documentados 8 grupos de petroglifos distribuídos en 34 penas.  

A descuberta xa foi comunicada a Patrimonio para que procedan a súa catalogación, ofrecéndonos tamén para conducilos ata as gravuras.
 

* Solicitude BIC para o castro de Santa María

O Colectivo Patrimonio dos Ancares e a Anpa do CPI de Cervantes vimos de presentar conxuntamente ante a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural da Consellería de Cultura e Turismo a solicitude de incoación de expediente para que se declare como Ben de Interese Cultural (BIC) o castro de Santa María de Cervantes.

 

O castro de Santa María é un dos bens patrimoniais de maior valor histórico e patrimonial do concello de Cervantes, consolidándose como un dos símbolos de identidade do municipio e da propia comarca dos Ancares. Sobre o castro construíuse un cemiterio baixomedieval (apareceron 56 tumbas antropomorfas, moitas con restos óseos), a igrexa parroquial de orixe románica, o cemiterio e a casa reitoral. Nos anos 1995, 1996 e 1999 realizáronse diversas intervencións arqueolóxicas parciais que sacaron á luz 26 vivendas de uso doméstico separadas por pequenas rúas, algunhas enlousadas, canles de desaugue, escaleiras, pequenas despensas de pedra, etc. Mesmo nunha das vivendas rexistrouse a existencia de dous pisos, o superior a modo de faio. Tamén apareceron muíños de man, moedas romanas, follas de coitelo, anacos cerámicos, machados e restos de cravos.

Situado nun estreito val de montaña, nun pequeno saínte de ladeira orixinado polo río Quindous, tributario do Navia, o castro de Santa María foi habitado entre o ano 50 a. C. e o século II d. C., no período de transición do mundo prerromano ao romano.

 

A situación do castro de Santa María na cunca do río Navia, rica en recursos auríferos, explica a súa existencia e a posterior ocupación en época romana, evidenciando a categoría económica do poboado. Nun radio inferior a un quilómetro atópanse varios sitios arqueolóxicos relacionados co castro, entre outros sete explotacións mineiras e o asentamento do Castrillón.

Segundo se recolle na Memoria da limpeza dos restos arqueolóxicos realizada no ano 2009, o castro de Santa María é de grande interese dende o punto de vista científico xa que pode achegar moitos datos sobre a investigación no período de transición das culturas prerromanas ao mundo romano nunha zona, ata o de agora virxe, que podería servir de contraste e complemento a outros estudos realizados en zonas mineiras. Cómpre resaltar que apenas un 25% do castro foi escavado e estudado.

 

Nos últimos anos da década pasada, a Dirección Xeral do Patrimonio Cultural iniciara varios procedementos para a declaración com BIC de 19 castros ubicados en distintos puntos da xeografía galega, entre eles o de Santa María, expediente do que non se volveu a ter noticia.

 

Dos 140 castros existentes na comarca dos Ancares, o de Santa María é o único que foi parcialmente escavado e estudado. A súa declaración como BIC suporía un aliciente máis para o concello e a comarca, marcada nos últimos decenios por unha imparable despoboación. Ademais, o castro atópase dentro da Reserva da Biosfera dos Ancares Lucenses, declarado no mes de outubro de 2006, un territorio onde se procura integrar a conservación dos recursos naturais e culturais e o desenvolvemento socioeconómico sostible da poboación. Conta coas figuras de protección de Zona de Especial Conservación (ZEC), Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) e Zona de Protección do Oso Pardo.

 

A presentación da proposta pola nosa parte foi comunicada ao Concello de Cervantes.

* Rutas de Historia por Becerreá

O día 7 de outubro de 2018, os do Colectivo Patrimonio dos Ancares guiamos unha ruta polo concello de Becerreá. Foi dentro do programa Rutas de Historia, organizadas pola web Historia de Galicia.

A andaina, con medio cento de participantes, discorreu pola vila de Becerreá, igrexa de Cadoalla, castro de Saa, igrexa románica de Ouselle (onde tamén visitamos o monolito na honra de Fuco Gómez), ponte de Cruzul, castro e caleiro de Vilar de Ousón e Cova dos Mouros.

 



* Novas mámoas en Becerreá

O día 6 de outubro de 2018 os do Colectivo Patrimonio dos Ancares localizamos dúas novas mámoas no concello de Becerreá. Foi no Monte do Marco ou do Chao do Marco, parroquia de Fontarón, a 965 metros de altitude sobre o nivel do mar. As mámoas sitúanse a unha distancia de 225 metros.

A primeira mámoa ten unhas medidas de 12 metros de diámetro e unha altura de un metro. Sobre o túmulo vense unhas grandes pedras que poderían formar parte da cámara megalítica (dolmen). Foi afectada polas repoboacións forestais con piñeiros que se efectuaron no lugar nos anos setenta do pasado século, perdendo boa parte da masa tumular.

 

A segunda mámoa é de considerables dimensións, unha das máis grandes aparecidas ata o momento no concello. Ten un diámetro de 21 metros e unha altura de 1,50 metros. Aínda que sobre ela ten plantados uns vinte piñeiros, apréciase perfectamente. Sobre o túmulo vese gran cantidade de pedras de cuarzo e lousa que sen dúbida formarían parte da coiraza pétrea (a coiraza é unha estrutura en pedra que envolvía a mámoa, tanto para protexela da erosión como para facela visible na paisaxe).

 

As dúas mámoas presentan cráter de violación duns 2 metros cada unha. Estes cráteres ou conos facíanse no centro da mámoa para acceder ao interior para buscar os tesouros cos que supostamente enterraban aos mortos.

Con estas dúas novas descubertas, o concello de Becerreá conta con 11 enterramentos do Neolítico, período da prehistoria que se desenvolveu en Galicia entre o 5000 e o 2500 antes de Cristo.

Nos seis concellos comarca dos Ancares lévanse documentado preto de 80 mámoas, sendo o de Navia de Suarna, con 42, quen posúe un número maior. Séguenlle a moita distancia os de Becerreá e Cervantes.

Os achados xa foron comunicados a Patrimonio para que procedan á súa catalogación. 

Tamén lle solicitamos a Patrimonio que modifique o nome de dúas mámoas que denominan como Chao do Marco 1 e Chao do Marco 2 (códigos GA27006013 e GA27006026). Os túmulos atópanse no monte da Lagúa ou Leiros da Lagúa, denominación como a coñecen os veciños e tamén figura na cartografía. O Chao do Marco atópase ao outro lado da estrada.